5 inzichten over samenwerking met en voor mantelzorgers uit coronatijd

In het programma In voor mantelzorg-thuis is de samenwerking met en voor mantelzorgers een centraal thema. De afgelopen periode was een bijzondere, maar vaak ook pittige tijd voor mantelzorgers.

Toch zagen we ook initiatieven ontstaan die een positief effect hebben gehad op mantelzorgondersteuning en de samenwerking hiervoor. Vanuit het programma kijken we met elkaar terug en vooruit: wat brengt corona aan uitdagingen, creatieve oplossingen en initiatieven? Welke lessen hebben we geleerd over samenwerken? En wat willen we hiervan meenemen en behouden?

Inzicht 1: Een gezamenlijke aanpak werkt om het (vrijwillige) hulpaanbod inzichtelijk te maken

Wat zagen we?

Uit signalen uit bijna alle regio’s blijkt dat de afgelopen maanden enorm veel actieve vrijwilligers zich hebben gemeld. De toename resulteert in een sterkere verbinding tussen welzijnsorganisaties, gemeenten en vrijwilligersorganisaties. In Leusden heeft de gemeente het initiatief genomen om welzijn, vrijwilligers en zorg bij elkaar te brengen en afstemming te versoepelen. Een wekelijkse teams-meeting zorgde ervoor dat er snel lijntjes gelegd konden worden en mensen de juiste ondersteuning kregen.

Ook waren er veel vrijwilligersorganisaties die bijvoorbeeld samen met scholen en verenigingen initiatieven hebben opgepakt. In regio Horst aan de Maas zijn vrijwilligers samen bloemen bij dorpsbewoners gaan brengen. In Ede zijn vrijwilligers uit de kerken heel actief in het informeren van mensen, telefonisch contact opnemen, krantjes uitdelen, bloemen, kaarten en lekkers langsbrengen.

Er waren ook veel ‘ongeorganiseerde’ vrijwilligers die zich hebben aangemeld om iets te doen. Om hun aanbod inzichtelijk te maken en te matchen met de vraag zijn er diverse online platforms in het leven geroepen. In het Land van Cuijk bijvoorbeeld, heeft welzijnsorganisatie Sociom hiervoor het platform ‘Mijn buurtje’ in versneld tempo samen met 4 gemeenten kunnen realiseren.

Vrijwilligers hebben hierbij in de rol van buurtverbinders draagvlak bij de bewoners gecreëerd, zodat er eigenaarschap in de buurt ontstaat. Deze buurtverbinders zijn online opgeleid om de websites te beheren en uit te dragen in hun eigen gemeente. Via de netwerken van de organisatie worden organisaties benaderd om hun aanbod op het platform te zetten. Dit platform is een manier om aan de samenwerking tussen formele en informele organisaties te verbeteren, één van de ontwerpvragen die land van Cuijk voor het programma In voor mantelzorg-thuis heeft geformuleerd.

In ’s-Hertogenbosch kreeg vrijwilligerscentrale Galant vanuit de gemeente de opdracht om al het hulpaanbod te coördineren en vraag en aanbod te matchen. Vrijwilligers die zich aanmelden worden doorverwezen naar de buurt- of wijkwerker in hun wijk of naar een specifieke activiteit in hun buurt. ‘Op deze manier leren ze hun eigen buren kennen, en dit draagt ook weer bij aan burgerparticipatie.’

Wat nemen we mee?

  • Word geen concurrent van de bestaande initiatieven. Omarm ze en zoek de samenwerking. ‘’We doen het samen’’.
  • Maak van een initiatief, zoals een digitaal platform een gezamenlijk iets. Trek samen met je collega-professionals en de gemeente op om dit op te pakken.
  • Nodig organisaties persoonlijk uit om hun aanbod te delen op een centrale plaats.

Inzicht 2: Een persoonlijke en proactieve benadering helpt bij vraagverlegenheid

Wat zagen we?

Ondanks het overweldigende aanbod van vrijwilligers(organisaties) overstijgt dit aanbod vaak de vraag. Dit is (deels) te verklaren door vraagverlegenheid van mantelzorgers. Daarnaast zijn er in de corona-periode ook zorgen over onzichtbare mantelzorgers. Vrijwilligersorganisaties, maar ook thuiszorgorganisaties en welzijnsorganisaties kiezen veelal voor een persoonlijke en proactieve benadering om zo de hulpvragen boven tafel te krijgen. Meestal valt de keuze op regelmatig telefonisch contact. Zo lukt het om een vertrouwensband op te bouwen en zo door vraagverlegenheid heen te kunnen prikken.

Dat gebeurde onder andere in Horst aan de Maas, de regio Noord West Veluwe en Leusden. Ook in regio Stein zijn er signalen dat bepaalde (zorg)organisaties nu een betere band opbouwen met mantelzorgers, omdat ze nu veel vaker contact hebben met mantelzorgers, al is het dan telefonisch. ‘Dat is zeker iets om te blijven vasthouden ook na deze crisisperiode.’

In regio Brabantse Wal kiezen ze voor een andere proactieve benadering. Daar fietst de mantelzorgconsulent door de wijk om ‘voortuingesprekken’ te voeren met de meest kwetsbare mensen die niet zo digitaal vaardig zijn of waarbij telefonisch contact niet voldoende is.

De mantelzorgconsulent vraagt dan hoe het gaat en informeert of er nog hulp nodig is: ‘De mantelzorgers waarderen dit enorm. Het is zelfs zo’n groot succes dat andere organisaties deze manier van werken nu ook over nemen.’ Hiermee is het een mooi voorbeeld van hoe verschillende organisaties met elkaar meedenken en samenwerken.

In ‘s-Hertogenbosch zijn er briefjes gedaan bij de maaltijden die een bezorgservice ook bij mantelzorgers brengt. Op dit briefje wordt doorverwezen naar organisaties waar zij terechtkunnen.

Wat nemen we mee?

  • Onbekendheid met het aanbod, zorgt ervoor dat mensen niet om hulp vragen: samen zorgen voor goede informatievoorziening, via een website, maar ook via brieven, kan hierin ondersteunen.
  • Het proactief benaderen van mantelzorgers en je regelmatig laten horen/laten zien, zorgt ervoor dat er een vertrouwensband wordt opgebouwd die er uiteindelijk eerder toe leidt dat hulpvragen wel gesteld worden.
  • Het helpt als organisaties al bekend zijn met elkaar om gezamenlijk zo’n pro-actieve aanpak te hanteren.

Inzicht 3: Digitale vormen van ontmoetingen zijn een goede aanvulling op fysieke contactmomenten

Wat zagen we?

Veel fysieke ontmoetingen waren een tijdlang niet mogelijk. Dat betekende niet alleen dat dagbesteding wegviel voor cliënten, maar ook dat mantelzorgers bijvoorbeeld niet meer naar bijeenkomsten konden voor lotgenotencontact. In diverse regio’s werden hiervoor digitale vormen van ontmoeting opgezet. Dat gebeurde bijvoorbeeld in Leiden en in de regio Brabantse Wal. Daar werd een digitaal Alzheimer café georganiseerd, samen met het regionale dementienetwerk en de lokale afdeling Alzheimer Nederland (lees meer in dit artikel). Dit online lotgenotencontact voor mantelzorgers biedt ook kansen voor de toekomst.

Voor sommige mantelzorgers bleek digitale deelname makkelijker, omdat ze dan hun huis en naaste niet hoeven te verlaten. Door deze mogelijkheid in de toekomst naast de fysieke ontmoetingen te laten bestaan, bereik je mogelijk een grotere groep mantelzorgers.

He wegvallen van de dagbesteding zorgde ervoor dat ook de respijt die dit oplevert voor mantelzorgers minder is. Gelukkig zijn er veel initiatieven met betrekking tot digitale dagbesteding. Zo kan de naaste toch zijn structuur vasthouden en is de mantelzorger toch een beetje ontlast.

Het is wel belangrijk om mantelzorgers en cliënten hierin goed te faciliteren. In ‘s-Hertogenbosch worden kwetsbare ouderen en hun naasten deze zomer getraind in online communicatie, zodat ze makkelijker contact kunnen onderhouden met hun eigen sociale netwerk, maar ook met de dagopvang.

Wegvallen van dagbesteding zorgt er in veel gevallen voor dat de banden met informele zorg en vrijwilligersorganisaties nog belangrijker zijn en op sommige plekken nog meer versterkt worden. Corona dwingt bovendien om breder te kijken om toch ook fysiek contact mogelijk te maken. Respijtzorg kan dan misschien niet in het verpleeghuis, maar wat kunnen we op een andere manier regelen? Bijvoorbeeld kleinschaliger?

In Horst aan de Maas worden mensen bij mooi weer uitgenodigd om elkaar in kleine groepjes buiten te ontmoeten met koffie en vlaai: ‘Het is zo bijzonder om te zien wat een gewone ontmoeting met mensen kan doen.’ Renswoude heeft een vergelijkbare activiteit georganiseerd met een koffie inloopuurtje: ‘Gewoon om even koffie te drinken en verhaal te kunnen doen.’

Wat nemen we mee?

  • Het aanbieden van online lotgenotencontact voor mantelzorgers is een goed alternatief om in de toekomst naast de fysieke bijeenkomsten te laten plaatsvinden om een grotere groep mantelzorgers te bereiken. Gebruik daarbij ook elkaars expertise uit het regionale netwerk.
  • Het kleinschalig en dichtbij huis organiseren van dagbestedingsactiviteiten die respijt bieden aan mantelzorgers werkt zichtbaar prettig voor de mensen. De rust van dat er nu minder ‘moet’ en dat er minder prikkels zijn, werkt vaak ook positief voor mensen met bijvoorbeeld dementie. Nauw contact tussen vrijwilligersorganisaties, scholen, en verenigingen om dit mogelijk te maken ontlast ook de professionals.

Inzicht 4: Digitaal interdisciplinair samenwerken is zo gek nog niet

Wat zagen we?

In korte tijd zijn organisaties, hun medewerkers en vrijwilligers handig geworden in het online overleggen. Zoom, teams, skype, we draaien er onze handen niet meer voor om. Digitaal samenwerken blijkt ook voordelen te hebben.

In Leusden kreeg het al eerder genoemde overleg tussen zorg-, welzijns-, vrijwilligersorganisatie en de gemeente vorm in wekelijks online overleg. Ze bespreken signalen en zetten acties uit. ‘Door dit in online overleggen te doen is het mogelijk dat veel partijen aanwezig zijn. Dit nemen wij zeker mee als we teruggaan naar ‘normaal’. Soms is fysieke ontmoeting natuurlijk ook erg gewenst, maar dat is niet altijd nodig.’

Ook de samenwerking binnen de lokale lerende praktijken is in coronatijd in aangepaste vorm doorgegaan. Er waren online overleggen, werksessies voor de experimenten die worden uitgevoerd en werkbezoeken van het ministerie van VWS. Dit was soms zoeken naar de juiste vorm, maar het bleek heel goed mogelijk om zo contact te houden en kennis te delen.

‘Het online uitwisselen met de regio’s wat door het programma gefaciliteerd werd de afgelopen periode, heeft ook voor meer samenwerking gezorgd die zich als een olievlek heeft uitgespreid. De samenwerking van het In voor mantelzorg netwerk wordt zo sterker en dat bevordert weer initiatieven met verschillende professionals, zoals vrijwilligers, het steunpunt mantelzorg en welzijnsorganisaties. De gemeente speelt hier ook een belangrijke (faciliterende) rol in.’ (Horst aan de Maas)

In dit artikel lees je meer over digitale samenwerking met verschillende organisaties rondom mantelzorgers

Wat nemen we mee?

  • Digitale vormen van samenwerking kunnen voordelen bieden omdat het voor mensen gemakkelijker is om deel te nemen. Het blijkt een goede manier om kennis en ervaring uit e wisselen. De ruimte die er is willen we benutten om bijvoorbeeld te verkennen of digitale platforms geschikt zijn voor interdisciplinaire samenwerking of voor samenwerking met mantelzorgers.

Inzicht 5: Belangeloos samenwerken aan een doel, het kan!

Wat zagen we?

Uit verschillende regio’s zijn signalen naar voren gekomen dat de uitdaging van het samenwerken met verschillende organisaties en professionals met verschillende visies en belangen in de afgelopen tijd van crisis anders is geweest. ‘We merken dat over belangen heen kijken in een periode als dit veel gemakkelijker gaat. Daardoor is het sneller mogelijk een stap te zetten en gewoon te experimenteren en te zien wat het oplevert. Netwerken gaan sneller schakelen op wat er nodig is en er is extra samenwerking tot stand gekomen.

De samenwerking is ook doelgerichter in dezer periode.’ (Leusden) Ook in Zwolle zagen we dat organisaties elkaar sneller vonden in netwerken op wat er nodig was. Op deze manier is er extra samenwerking tot stand gekomen. In ’s-Hertogenbosch stonden op een gegeven moment alle welzijnswerkers samen met vrijwilligers tasjes voor de ‘dagopvang thuis’ te vullen.

Wat nemen we mee?

• Eigen organisatiebelang in samenwerking opzij zetten is mogelijk als je focus blijft houden op het doel: het belang van mantelzorgers centraal blijven stellen. In tijden van crisis ben je met elkaar bezig om te doen wat nodig is, het eigen organisatiebelang of de functie die je hebt zijn dan van ondergeschikt belang.

Dit artikel is met name gebaseerd op de ervaringen van de lokale lerende praktijken van In voor mantelzorg-thuis. Naast deze lokale praktijken werkt In voor mantelzorg-thuis ook samen met landelijke stakeholders. Zij worden betrokken bij de vraagstukken waar zij van betekenis kunnen zijn voor implementatie en borging. 

Daarnaast zijn er landelijke verbetertrajecten op het terrein van respijtzorg en digitale communicatie en wordt samengewerkt met We Helpen die specifieke tools voor mantelzorgers van mensen met NAH ontwikkelt en test. 

In een Facebookgroep kunnen mantelzorgers en professionals ervaringen uitwisselen. Alle informatie wordt gedeeld via www.invoormantelzorg.nl.

Meedoen aan praktijkversneller?

In het najaar start een reeks van 10 lokale praktijkversnellers: verbetertrajecten van een klein jaar. Heeft u interesse om hieraan deel te nemen met uw organisatie en organisaties uit uw regio? Meld u dan aan voor een intake. Lees meer over de praktijkversnellers.

Deel dit artikel
In voor mantelzorg © 2020. Alle rechten voorbehouden